Türkiye’ye Osman Kavala yaptırımları yolda

Avrupa Kurulu Bakanlar Komitesi,iş insanı ve insan hakları aktivisti Osman Kavala hakkında Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) tarafından …

Türkiye’ye Osman Kavala yaptırımları yolda
A+
A-
30.11.2021
22

Avrupa Kurulu Bakanlar Komitesi,iş insanı ve insan hakları aktivisti Osman Kavala hakkında Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) tarafından verilen hak ihlali kararını görüşmek üzere bu hafta bir defa daha Strasbourg’da toplanıyor. Avrupa Kurulu’nu oluşturan 47 ülkenin büyükelçilerinden oluşan Komite’nin AİHM’nin “Kavala derhal tahliye edilmeli” kararını yerine getirmeyen Türkiye hakkında Çarşamba günü “ihlal prosedürü” kararı alması, resmi kararın da hafta sonuna yanlışsız açıklanması bekleniyor.

Bakanlar Komitesi, Eylül ayındaki son AİHM gündemli toplantısında Ankara’nın Kavala hakkındaki kararı yerine getirmediğini not edip 30 Kasım-2 Aralık tarihleri ortasında yapılacak bir sonraki toplantıya kadar hür bırakılmaması halinde Avrupa İnsan Hakları Mukavelesi’nin (AİHS) 46’ncı hususu gereği bu davaya ait olarak Türkiye hakkında “ihlal prosedürü” başlatacağı ihtarında bulundu.

Ankara o tarihten sonra Strasbourg’a gönderdiği görüşlerde AİHM’nin Kavala davasında ihlale hükmetmesine neden olan tutukluluk halinin 18 Şubat 2020 tarihinde sonlandığını, Kavala’nın şu anda diğer bir davada Türk Ceza Kanunu’nun 309’uncu unsuru (cebir ve şiddet kullanarak anayasal sistemi ortadan kaldırma) temelinde yargılandığını savundu.

Kavala’nın avukatları ve Söz Özgürlüğü Derneği ise Bakanlar Komitesi’ne ilettikleri görüşlerde, Ankara’nın AİHM kararını yerine getirmemekte ısrar ettiğini belirterek AİHS’nin 46’ncı unsuru gereği ihlal prosedürünün başlatılması davetinde bulundu.

AİHM’nin Strasbourg’daki binası

Pekala ihlal prosedürü nedir, süreç nasıl işliyor?

AİHS’nin 46’ncı hususu gereği AİHM’nin katılaşan kararları, infazı denetleyecek olan Avrupa Kurulu Bakanlar Komitesi’ne gönderiliyor. Bu hususun 4’üncü bendi, AİHS’ye taraf bir devletin bir kesin karara uymayı reddetmesi halinde, Bakanlar Komitesi’ne o devlete ihtarda bulunduktan sonra, görüş için AİHM’ye başvurma yetkisi tanıyor. Bu süreç bir orta karar (interim resolution) ile gerçekleşiyor. Müracaat için 47 üye ülkenin 3’te 2’sinin onayı gerekiyor. Bu çoğunluğun bulunmasının akabinde kelam konusu ülkenin hükümetine resmi bildirimde bulunulup mevzuya ait görüş belirtmesi için yaklaşık altı hafta müddet veriliyor. Bu mühletin sonunda da AİHM önündeki süreç başlıyor. AİHM sürecinin ne kadar süreceği konusunda bir kriter bulunmuyor. Lakin Strasbourg’daki gözlemciler “en az altı ay” yorumunda bulunuyor.

Osman Kavala hakkında 17 Ocak’taki duruşmada tahliye kararı çıkması halinde büyük olasılıkla AİHM sürecine, yani ihlal sürecinde ikinci evreye geçilmeyecek. Mevzu, Bakanlar Komitesi önünde süreç görmeye devam edecek.

AİHM, büyük Avrupa coğrafyasını temsil eden Strasbourg merkezli Avrupa Kurulu’nun en kıymetli organlarından biri. Avrupa Kurulu’nun icra organı olan Bakanlar Komitesi ise AİHM kararlarının infazının denetimininden de sorumlu. Bakanlar Komitesi’ne bu yetkiyi AİHS veriyor. AİHS’nin “Kararların Bağlayıcılığı ve İnfazı”yla ilgili 46’ncı unsuru kapsamında Bakanlar Komitesi’ni oluşturan 47 Avrupa ülkesi, AİHM kararlarını görüşmek üzere her üç ayda bir olmak üzere yılda dört sefer Strasbourg’da büyükelçiler seviyesinde toplanıyor.

AİHM, daha evvel rastgele bir davada hükmetmiş olduğu kararın yerine getirilmediği istikametinde tespitte bulunursa, alınacak tedbirleri değerlendirmesi için davayı Bakanlar Komitesi’ne gönderecek. Mümkün yaptırımlara, Osman Kavala hakkındaki yargı sürecinin gidişatı ve konjonktüre nazaran, esasen siyasi bir organ olan Bakanlar Komitesi karar verecek.

Türkiye’ye ne çeşit yaptırımlar uygulanabilir?

AİHM tarafından hükmedilen Osman Kavala kararı yerine getirilene kadar Avrupa Kurulu bünyesinde Türkiye’ye karşı giderek ağırlaşan yaptırımlar uygulanabilecek. Türkiye’nin kimi Avrupa Kurulu organlarındaki oy hakkı elinden alınması, Avrupa Kurulu’ndaki üst seviye makamlara Türk işçi ataması yapılmaması, Türkiye’de üst seviye Avrupa Kurulu toplantıları düzenlenmemesi yahut ziyarette bulunulmaması örnek olarak gösteriliyor.

Hususun Avrupa Kurulu Parlamenter Meclisi (AKPM) ve Avrupa Lokal ve Bölgesel İdareler Kongresi (AYBYK) bünyesinde siyasi bir karakter kazanması da olasılıklar ortasında. Kavala evrakının evvel Avrupa Kurulu akabinde da AB üzere başka Avrupa kurumlarının Türkiye raporlarına artan biçimde olumsuz yansıyacağı yorumları da yapılmakta.

Yunan cuntası örneği

Muhtemel yaptırımların en ileri basamağı olarak kimi Avrupa devletlerinin Türkiye’nin Avrupa Kurulu üyeliğini sorgulamaya başlayabileceği de konuşuluyor. Avrupa Kurulu tarihinde bu durum bugüne kadar yalnızca bir kere Yunanistan’daki askeri cunta devrinde yaşandı. 1967’de iktidara gelen cunta, Avrupa Kurulu üyeliğinden kaynaklanan yükümlülüklerini yerine getirmediği için tekraren uyarıldıktan sonra üyeliğinin düşürülmesi için karar tasarısı hazırlandı. Kendisini Fransa’dan öbür bir ülkenin desteklemediğini gören cunta, karar tasarısının oylanacağı 12 Aralık 1969 tarihinde Avrupa Kurulu üyeliğinden kendisi çekildi.

Türkiye’nin Avrupa ile alakaları

AB üyelik perspektifi pratikte sonlanmış olan Türkiye için 1949’dan bu yana üyesi olduğu Avrupa Kurulu büyük kıymet taşıyor. Avrupa Kurulu Türkiye’nin siyasi planda Avrupalı olduğunun tescillendiği yer. Avrupa ailesinin modülü olmak, bu aile içinde kelam sahibi olabilmek için kesinlikle Avrupa Kurulu üyesi olmak gerekiyor. Bugüne kadar hiçbir Avrupa ülkesi Avrupa Kurulu üyesi olmadan AB üyesi olamadı. Bunun faturası ise demokrasi, insan hakları ve hukukun üstünlüğü alanlarında müşterek Avrupa standartlarına ahenk sağlamak. Türkiye 1954’te onayladığı AİHS’yi kaleme alan 12 Avrupa ülkesinden biri.

Kayhan Karaca

© Deutsche Welle Türkçe

YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.